एल निनोमुळे दुष्काळाचे सावट…

दुष्काळाचे ढग; एल निनोमुळे यंदा कुठे कमी तर कुठे जास्त पाऊस;

भारतीय हवामान विभागाचा इशारा

नवी दिल्ली :- यंदाच्या दुष्काळाचे सावट गडद होण्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. भारतीय हवामान विभागाने प्रशांत महासागरात एल निनो सक्रिय झाल्याची माहिती देत, मान्सूनच्या काळात त्याची तीव्रता आणखी वाढण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे. देशातील अनेक भागांत पावसाचे स्वरूप बदलण्याची शक्यता निर्माण झाली असून, काही प्रदेशांमध्ये दुष्काळसदृश स्थिती उद्भवण्याची भीती व्यक्त होत आहे.

मान्सूनच्या वाटेत नवे संकट ?

मान्सून हा देशाच्या अर्थचक्राचा प्राणवायू मानला जातो. अशा वेळी एल निनोची वाढती ताकद चिंतेचे कारण ठरत आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, काही भागांत पाऊस लांबणीवर पडू शकतो. काही भागांत अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस होऊ शकतो. तर काही ठिकाणी अल्पावधीत मुसळधार पावसाचे तडाखे बसू शकतात. या असमतोलाचा सर्वाधिक फटका शेतीला बसेल.

शेतकऱ्यांना धास्ती –

खरीप हंगामाच्या सुरुवातीलाच आलेल्या या इशाऱ्यामुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. भात, सोयाबीन, कापूस, डाळी आणि तेलबिया पिकांसाठी सुरुवातीचा पाऊस अत्यंत महत्त्वाचा असतो.

पावसात खंड पडल्यास पेरण्या रखडू शकतात. दुबार पेरणीची वेळ येऊ शकते. सिंचनाचा खर्च वाढू शकतो. उत्पादनात घट झाल्यास त्याचा परिणाम शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर आणि ग्रामीण बाजारपेठांवर होऊ शकतो.

प्रशासनाची तयारी सुरू : संभाव्य परिस्थिती लक्षात घेऊन केंद्र आणि राज्य सरकारांनी हालचाली सुरू केल्या आहेत.

एल निनोमुळे दुष्काळाची भीती का वाढली ?

एल निनो आणि दुष्काळ यांचा थेट संबंध नसला तरी इतिहासाकडे पाहिले तर अनेक दुष्काळी वर्षांमध्ये एल निनोचा प्रभाव दिसून आला आहे. त्यामुळे हवामान विभागाचा इशारा गांभीर्याने घेतला जात आहे. मान्सूनमध्ये मोठी तूट राहिल्यास पावसावर अवलंबून असलेल्या प्रदेशांमध्ये पाणीटंचाईची समस्या निर्माण होऊ शकते. धरणांतील साठे कमी राहू शकतात. चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे दुष्काळाची भीती केवळ हवामानापुरती मर्यादित राहत नाही, तर तिचा परिणाम थेट जनजीवनावर होऊ शकतो.

पूर्वीचा अनुभव काय सांगतो ?

२००२, २००९ आणि २०१५ या वर्षांमध्ये एल निनोच्या प्रभावामुळे मान्सूनवर मोठा परिणाम झाल्याची नोंद आहे. अनेक राज्यांमध्ये पावसाची तूट निर्माण झाली होती. शेती क्षेत्राला मोठा फटका बसला होता.

काही भागांत दुष्काळी परिस्थितीही निर्माण झाली होती. तथापि, प्रत्येक एल निनो वर्ष दुष्काळीच ठरते असे नाही. हिंद महासागरातील हवामान परिस्थिती आणि इतर जागतिक घटकही मान्सूनच्या कामगिरीवर परिणाम करतात.